भारतवसन्तगीति पाठ संस्कृत साहित्य के प्रसिद्ध कवि पण्डित जानकीवल्लभ शास्त्री की रचना ‘काकली‘ नामक गीत से लिया गया है । यहां NCERT CLASS 9 SANSKRIT CHAPTER 1 भारतवसन्तगीति नामक पाठ के सभी पद्यांशों का संप्रसग हिंदी अनुवाद एवं पाठ के सभी अभ्यास प्रश्नो का समावेश किया गया है
| Class | 9th |
| Book | NCERT |
| class 9th | All Subjects Solution |
| class 9th | Hindi Solution |
| class 9th | English Solution |
| class 9th | Social science Solutions |
| class 9th | Science Solution |
| class 9th | Maths Solution |
संस्कृत – कक्षा 9 शेमुषी पाठ 1 भारतवसन्तगीति हिंदी अनुवाद
पाठ-परिचय- प्रस्तुत भारतवसन्तगीति: पाठ आधुनिक संस्कृत-साहित्य के प्रख्यात कवि पण्डित जानकी वल्लभ शास्त्री की रचना ‘काकली‘ नामक गीत-संग्रह से संकलित है। इसमें सरस्वती की वन्दना करते हुए कामना की गई है कि हे सरस्वती ! ऐसी वीणा बजाओ, जिससे मधुरमञ्जरियों से पीत पंक्तिवाले आम के वृक्ष, कोयल का कूजन, वायु का धीरे-धीर बहना, अमराइयों में काले भ्रमरों का गुजार और नदियों का (लीला के साथ बहता हुआ) जल, वसन्त ऋतु में मोहक हो उठे। स्वाधीनता संग्राम की पृष्ठभूमि में लिखी गयी यह गीतिका एक नवीन चेतना का आवाहन करती है तथा ऐसे वीणास्वर की परिकल्पना करती है जो स्वाधीनता प्राप्ति के लिए जनसमुदाय को प्रेरित करे।
👉 इन्हें भी पढ़ें
NCERT Solutions for Class 9th Hindi
NCERT CLASS 9 SANSKRIT CHAPTER 2 स्वर्णकाक
NCERT Solutions for Class 9th Chapter 3 गोदोहनम्
Class 9 Sanskrit Chapter 1 भारतवसन्तगीति Full solution
संस्कृत वाक्य
निनादय नवीनामये वाणि! वीणाम् मृदुं गाय गीतिं ललित-नीति-लीनाम् । मधुर-मञ्जरी-पिञ्जरी-भूत-मालाः वसन्ते लसन्तीह सरसा रसालाः कलापाः ललित-कोकिला-काकलीनाम् ॥ 1 ॥
हिन्दी अनुवाद
हे सरस्वती! नवीन वीणा को बजाओ। सुन्दर नीतियों से युक्त गीत मधुरता से गाओ। इस वसन्त-काल में मधुर आम्र-पुष्पों से पीली बनी हुई सरस आम के वृक्षों की पंक्तियाँ सुशोभित हो रही हैं और उन पर बैठी हुई एवं मधुर ध्वनियाँ करती हुई कोयलों के समूह भी सुशोभित हो रहे हैं। हे सरस्वती! आप नवीन वीणा बजाइए एवं मधुर गीत गाइए।
English Translation
O Saraswati! Play your new veena. Sing a melodious song filled with noble sentiments. In this spring season, rows of lush mango trees—adorned with yellow blossoms—look magnificent, as do the flocks of cuckoos perched upon them, singing sweetly. O Saraswati! Play your new veena and sing a melodious song.
संस्कृत वाक्य
वहति मन्दमन्दं सनीरे समीरे
कलिन्दात्मजायास्सवानीरतीरे
नतां पङ्क्तिमालोक्य मधुमाधवीनाम् ॥
हिन्दी अनुवाद
बेंत की लताओं से युक्त यमुना नदी के तट पर जल-कणों से युक्त शीतल पवन के धीरे-धीरे बहते हुए तथा मधुर मालती की लताओं को झुकी हुई देखकर हे सरस्वती! आप कोई नवीन वीणा बजाइए।
English Translation
O Saraswati! Seeing the cool breeze—laden with water droplets—blowing gently along the banks of the Yamuna (which is adorned with cane creepers), and observing the sweet Malati creepers bending low, please play a new melody on your Veena.
संस्कृत वाक्य
ललित-पल्लवे पादपे पुष्पपुञ्जे
मलयमारुतोच्चुम्बिते मञ्जुकुञ्ज, स्वनन्तीन्ततिम्प्रेक्ष्य मलिनामलीनाम् ॥
हिन्दी अनुवाद
चन्दन-वृक्ष की सुगन्धित वायु से स्पर्श किये गये, मन को आकर्षित करने वाले पत्तों से युक्त वृक्षों, पुष्पों के समूह तथा सुन्दर कुञ्जों पर काले भौंरों की गुञ्जार करती हुई पंक्ति को देखकर, हे सरस्वती। नवीन वीणा को बजाओ।
English Translation
O Saraswati, behold the rows of black bees humming amidst the beautiful groves, clusters of flowers, and trees adorned with captivating leaves—all caressed by the fragrant breeze wafting from the sandalwood trees—and play your new Veena.
संस्कृत वाक्य
लतानां नितान्तं सुमं शान्तिशीलम्
चलेदुच्छलेत्कान्तसलिलं सलीलम्,
तवाकर्ण्य वीणामदीनां नदीनाम् ॥
हिन्दी अनुवाद
हे वाग्देवी सरस्वती ! तुम्हारी ओजस्विनी वीणा को सुनकर, लताओं के अत्यन्त शान्त (निश्चल) पुष्प हिलने लगे (नाचने लगे) तथा नदियों का निर्मल, मधुर जल हिलोरें लेता हुआ (केलि, क्रीड़ा करता हुआ उखलने लगा। अतः हे वाग्देवी (अब आप कोई नूतन वीणा बजाइये।
English Translation
O Goddess of Speech, Saraswati! Upon hearing your vibrant Veena, the utterly still blossoms of the creepers began to sway (dance), and the pure, sweet waters of the rivers began to surge and ripple playfully. Therefore, O Goddess of Speech, please play a new melody on your Veena.
प्रश्न 1. एकपदेन उत्तरं लिखत (एक पद में उत्तर लिखिए)-
(क) कविः कां सम्बोधयति ?
उत्तर वाणीम्।
(ख) कविः कां वादयितुं वाणीं प्रार्थयति ?
उत्तर वीणाम्।
(ग) कीदृशीं वीणां निनादयितुं प्रार्थयति ?
उत्तर नवीनाम्।
(घ) गीतिं कथं गातुं कथयति ?
उत्तर मृदुम्।
(ङ) सरसाः रसालाः कदा लसन्ति?
उत्तर वसन्ते।
प्रश्न 2. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत (पूर्ण वाक्य में उत्तर लिखिए)-
(क) कविः वाणीं किं कथयति ?
उत्तरम् कविः कथयति यत् “अये वाणि! नवीनां वीणां निनादय।”
(ख) वसन्ते किं भवति ?
उत्तरम् वसन्ते मधुरमञ्जरीपिञ्जरीभूतमालाः सरसाः रसालाः लसन्ति ललित-कोकिलाकाकलीनां कलापाः च विलसन्ति।
(ग) सलिलं तव वीणामाकर्ण्य कथम् उच्चलेत् ।
उत्तरम्-सलिलं तव वीणामाकर्ण्य सलीलम् उच्चलेत्।
