class 7 sanskrit chapter 4 Question Answer न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम्
NCERT Class 7 Sanskrit Chapter 4 Hindi & English Translation न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् सरल भाषा में दिया है। साथ ही Deepakam Class 7 Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् Question Answer in Hindi के सम्पूर्ण अभ्यास प्रश्नों के उत्तर भी सरल भाषा में लिखे गए हैं। इस पाठ के प्रश्न उत्तर के लिए Class 7 Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् Hindi anuvad यहां खोले।
इन्हें भी पढ़ें NCERT Class 7 Deepakam all Chapter solutions
संस्कृत वाक्य
एकः शृगालः एकः शृगालः वनं गच्छति ।
पिपासा, तस्य बुभुक्षा पिपासया बुभुक्षया वनं गच्छति सः वनं गच्छति, सः वनं गच्छति। तत्र गच्छति, किमपि न लभते इतोऽपि गच्छति, किमपि न लभते श्रान्तः जायते, खिन्नः जायते सः श्रान्तः जायते, खिन्नः जायते किं च करोति ? सः किं च करोति ?
हिन्दी अनुवाद
एक सियार था। वह सियार जंगल की ओर जाता है। उसे प्यास लगी है, उसे भूख भी लगी है। इसलिए वह प्यास और भूख से व्याकुल होकर जंगल जाता है। वह जंगल जाता है, बार-बार जंगल में घूमता है। वहाँ जाता है, लेकिन कुछ भी नहीं मिलता। और इधर-उधर भी जाता है, पर कुछ भी नहीं मिलता। वह धक जाता है, उदास हो जाता है। वह थका हुआ और निराश हो जाता है। अब वह क्या करता है? वह क्या करता है?
English Translation
There was a jackal. He headed towards the forest. He was thirsty and hungry; driven by this thirst and hunger, he went into the woods. He wandered through the forest, searching here and there, but found nothing. He grew weary and dejected—exhausted and disheartened. What did he do then? What did he do?
संस्कृत वाक्य
वामतः पश्यति, दक्षिणतः पश्यति अग्रतः पश्यति, पृष्ठतः पश्यति स्वेदः जायते, तृषा जायते तस्य स्वेदः जायते, तृषा जायते किं च पश्यति ? सः किं च पश्यति ? किं च पश्यति ? सः किं च पश्यति ?
हिन्दी अनुवाद
वह बाईं ओर देखता है, दाईं ओर देखता है। सामने देखता है, पीछे भी देखता है। उसे पसीना आता है, प्यास लगती है। उसके शरीर से पसीना निकलता है, उसे बहुत प्यास लगती है। वह क्या देखता है? वह क्या देख रहा है?
English Translation
He looks to the left, he looks to the right. He looks ahead, and he looks behind as well. He breaks into a sweat and feels thirsty. Sweat pours from his body, and he feels very thirsty. What does he see? What is he looking at?
संस्कृत वाक्य
पश्यति द्राक्षालतां सः पश्यति द्राक्षाफलम् उपरि उपरि लतासु दृश्यते च तत्फलम् अनुक्षणं तन्मुखे रसः जायते किं च करोति ? सः किं च करोति ?
हिन्दी अनुवाद
वह द्राक्षा (अंगूर) की बेल को देखता है। वह उस पर लगे हुए अंगूरों को देखता है। बेल बहुत ऊँचाई पर है और फल भी ऊपर-ऊपर ही दिखाई देते हैं। वह उन्हें प्राप्त नहीं कर सकता, परंतु उसके मुँह में पानी आ जाता है। अब वह क्या करे? वह क्या करता है?
English Translation
He looks at the grapevine. He sees the grapes hanging on it. The vine is very high up, and the fruit is visible only at the top. He cannot reach them, yet his mouth waters. What should he do now? What does he do?
संस्कृत वाक्य
एकवारम् उत्पतति, द्विवारम् उत्पतति त्रिवारम् उत्पतति, पुनः पुनः उत्पतति स्वेदः जायते, तस्य श्रमः जायते किं कथयति ? सः किं कथयति ?
हिन्दी अनुवाद
वह एक बार कूदता है, दो बार कूदता है। तीन बार कूदता है, बार-बार कूदने का प्रयास करता है। उसके शरीर में पसीना आ जाता है, वह थक जाता है। अब वह क्या कहता है?
English Translation
He jumps once, then twice. He jumps three times and keeps trying to jump again and again. He breaks into a sweat and becomes exhausted. Now, what does he say?
संस्कृत वाक्य
आम्लं द्राक्षाफलम् आम्लं द्राक्षाफलम् इत्येवं कथयति, सः पलायते इत्येवं कथयति, सः पलायते ।।
हिन्दी अनुवाद
अंगूर खट्टे हैं, अंगूर खट्टे हैं। ऐसा कहते हुए वह वहाँ से भाग जाता है। ऐसा कहते हुए वह वहाँ से भाग जाता है।
English Translation
“The grapes are sour, the grapes are sour.” Saying this, he runs away from there.
Deepakam Class 7 Chapter 4 न लभ्यते चेत् आम्लं द्राक्षाफलम् Question Answer in Hindi
प्रश्न 2. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् एकपदेन पदद्वयेन वा उत्तरं लिखन्तु –
(क) कः वनं गच्छति?
उत्तर एकः शृगालः।
(ख) शृगालः कां पश्यति ?
उत्तर द्राक्षालताम्।
(ग) शृगालस्य मुखे किं जायते ?
उत्तर रसः।
(घ) शृगालः किं पश्यति ?
उत्तर द्राक्षाफलम्।
(ङ) द्राक्षाफलं कुत्र दृश्यते?
उत्तर उपरि लतायाम्
(च) किं शृगालः पुनः पुनः उत्पतति ?
उत्तर आम्।
(छ) किं शृगालः द्राक्षाफलं प्राप्नोति ?
उत्तर न।
प्रश्न 3. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानाम् पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखन्तु –
(क) शृगालः कथं वनं गच्छति?
उत्तर शृगालः पिपासया बुभुक्षया च वनं गच्छति ।
(ख) वनं गत्वां शृगालस्य किं जायते?
उत्तर वनं गत्वा श्रृगालस्य श्रान्तिः खेदः च जायते।
(ग) शृगालः द्राक्षाफलं कुत्र पश्यति?
उत्तर शृगालः द्राक्षाफलं लतायाः उपरि पश्यति ।
(घ) द्राक्षाफलं दृष्टवा कस्य मुखे रसः जायते?
उत्तर द्राक्षाफलं द्रष्टवा शृगालस्य मुखे रसः जयते ।
(ङ) अन्ते शृगालः किं वदति?
उत्तर अन्ते शृगालः “आम्लं द्राक्षाफलम्” इति वदति।
प्रश्न 4. उपरि प्रदत्तां मञ्जूषां दृष्ट्वा रिक्तस्थानेषु उचितक्रियापदानि लिखन्तु-
| वन्दते | वन्देते | वन्दन्ते |
| वन्दसे | वन्देथे | वन्दध्वे |
| वन्दे | वन्दावहे | वन्दामहे |
| पलायते | पलायेते | पलायन्ते |
| पलायसे | पलायेथे | पलायध्वे |
| पलाये | पलायावहे | पलावहे |
| जायते | जायेते | जायन्ते |
| जायसे | जायेथे | जायध्वे |
| जाये | जायावहे | जायामहे |
प्रश्न 5. उदाहरणानुसारम् एकवचनरूपं दृष्ट्वा द्विवचन-बहुवचनरूपाणि लिखन्तु-
उत्तरम् –
| धातुः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
| कम्प् | कम्पते | कम्पेते | कम्पन्ते |
| वर्ध् | वर्धते | वर्धेते | वर्धन्ते |
| वर्त् | वर्तसे | वर्तेथे | वर्तध्वे |
| प्र + काश | प्रकाशते | प्रकाशेते | प्रकाशन्ते |
| वन्द् | वन्दे | वन्दावहे | वन्दामहे |
| याच् | याचते | याचेते | याचन्ते |
| लज्ज् | लज्जसे | लज्जेथे | लज्जध्वे |
| वीक्ष | वीक्षते | वीक्षेते | वीक्षन्ते |
| वन्द् | वन्दसे | वन्देथे | वन्दध्वे |
| सेव | सेवे | सेवावहे | सेवामहे |
| शुभ | शोभते | शोभेते | शोभन्ते |
प्रश्न 6. उदाहरणानुसारं वाक्यद्वयं लिखन्तु-
यथा-शत्रुः (पलाय्)शत्रुः पलायते
चोराः (पलाय्)चोराः पलायन्ते
उत्तराणि (क) वृक्षः (वर्ध) वृक्षः वर्धते
बालाः (वर्ष) बाला: वर्धन्ते
(ख) छात्रः (वन्द्) छात्रः वन्दते।
भक्ताः (वन्द्) भक्ताः वन्दन्ते।
(ग) वैद्यः (वीक्ष) वैद्यः वीक्षते।
प्रेक्षकाः (वीक्ष) प्रेक्षकाः वीक्षन्ते।
(घ) कर्मचारी (सेव्) कर्मचारी सेवते।
महिलाः (सेव्) महिलाः सेवन्ते।
(ङ) वृक्षः (कम्प्) वृक्षः कम्पते।
रुग्णाः (कम्प्) रुग्णाः कम्पन्ते।
प्रश्न 7. उदाहरणं दृष्ट्वा वाक्यानि उचितरूपैः पूरयन्तु –
उत्तराणि (क) शुनकं दृष्ट्वा बालकस्य भयं (जाय्) शुनर्क दृष्ट्वा बालकस्य भयं जायते
(ख) मूषकः मार्जारं दृष्ट्वा (पलाय्) मूषकः मार्जारं दृष्ट्वा पलायते।
(ग) रात्रिकाले मार्गदीपाः (प्रकाश) रात्रिकाले मार्गदीपाः प्रकाशन्ते ।
(घ) अहं देवं (वन्द्) अहं देवं वन्दे ।
(ड़) त्वं किमर्थं (लज्जू) त्वं किमर्थं लज्जसे?
(च) वयं देशं (सेव्) वयं देशं सेवामहे ।