Sanskrit Dhara VahiniSanskrit Dhara VahiniSanskrit Dhara Vahini
Notification Show More
Font ResizerAa
  • Home
  • Class 12
  • Class 11
  • Class 10
  • Class 9
  • Class 8
  • Class 7
  • Class 6
  • Class 1-5
  • Grammar
    • Hindi Grammar
    • English Grammar
    • Sanskrit Vyakaran
  • Free Notes
Reading: जि (जितना) धातु रुप | Jee dhatu ke Roop In Sanskrit
Share
Sanskrit Dhara VahiniSanskrit Dhara Vahini
Font ResizerAa
  • Home
  • Class 12
  • Class 11
  • Class 10
  • Class 9
  • Class 8
  • Class 7
  • Class 6
  • Class 1-5
  • Grammar
  • Free Notes
Search Class notes, paper ,important question..
  • Classes
    • Class 12
    • Class 11
    • Class 10
    • Class 9
    • Class 8
  • Grammar
    • English Grammar
    • Hindi Vyakaran
    • Sanskrit Vyakaran
Have an existing account? Sign In
Follow US
© 2022 Foxiz News Network. Ruby Design Company. All Rights Reserved.
Sanskrit Dhara Vahini > Sanskrit Vyakaran > जि (जितना) धातु रुप | Jee dhatu ke Roop In Sanskrit
Sanskrit Vyakaran

जि (जितना) धातु रुप | Jee dhatu ke Roop In Sanskrit

Share
3 Min Read
SHARE

Jee Dhatu ke Roop all Lakar | जि धातु रुप

Jee Dhatu ke Roop :- परिभाषा-क्रिया का निर्माण जिससे होता है, उसके मूल रूप को संस्कृत में ‘धातु’ कहा जाता है। जैसे पठ् या लिख धातु है और इनसे पठति, लिखतु आदि क्रियापद बनते हैं। संस्कृत में दस लकार होते हैं।पाठ्यक्रम में पाँच लकार निर्धारित हैं, जिनका परिचय इस प्रकार है-

Jee Dhatu ke Roop
Jee Dhatu ke Roop
  1. लट् लकार-वर्तमान काल की क्रिया में लट् लकार आता है। अर्थात् जिस क्रिया से वर्तमान काल का बोध होता है, उसमें लट् लकार आता है। जैसे-छात्रः पठति, त्वं लिखसि, आवां क्रीडावः आदि।
  2. लोट् लकार-आज्ञा काल या आज्ञा देने के अर्थ में क्रिया के रूप लोट् लकार में चलते हैं। जैसे सः पठतु, त्वम्, पठ, अहं पठानि आदि।
  3. लङ् लकार-भूतकाल के लिए यह लकार आता है। इसमें धातु से पहले सर्वत्र ‘अ’ जुड़कर क्रिया-पद बनता है। जैसे-अपठत्, अपठः आदि।
  4. विधिलिङ् लकार-‘चाहिए’ अर्थ में, प्रार्थना या निवेदन करने के अर्थ में विधिलिङ् लकार प्रयुक्त होता है।
  5. लुट् लकार-भविष्यत् काल की क्रिया में लुट् लकार आता है। इसमें सेट् धातुओं में ‘स्य’ तथा अनिट् धातुओं में ‘इस्य’ लगता है। जैसे-पठिष्यति, भविष्यति, दास्यामि, वक्ष्यसि आदि।

लकार के पुरुष-प्रत्येक लकार के तीन पुरुष होते हैं-
(1) प्रथम पुरुष या अन्य पुरुष,
(2) मध्यम पुरुष और
(3) उत्तम पुरुष

लट् लकार-वर्तमान काल

पुरुष:एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुष:जयतिजयत:जयन्ति
मध्यम पुरुष:जयसिजयथ:जयथ
उत्तम पुरुष:जयामिजयाव:जयाम:
Jee dhatu ke Roop In Sanskrit

लुट् लकार-भविष्यत् काल

पुरुष:एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुष:जेष्यतिजेष्यत:जेष्यन्ति
मध्यम पुरुष:जेष्यसिजेष्यथ:जेष्यथ
उत्तम पुरुष:जेष्यामिजेष्यावजेष्याम:
Jee dhatu ke Roop In Sanskrit

लङ् लकार-भूतकाल

पुरुष:एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुष:अजयत्अजयताम्अजयन्
मध्यम पुरुष:अजय:अजयतम्अजयत
उत्तम पुरुष:अजयम्अजयावअजयाम
Jee dhatu ke Roop In Sanskrit

लोट् लकार-आज्ञा काल

पुरुष:एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुष:जयतु जयताम्जयन्तु
मध्यम पुरुष:जयजयतम्जयत
उत्तम पुरुष:जयानिजयावजयाम
Jee dhatu ke Roop In Sanskrit

विधिलिङ् लकार-‘चाहिए’ अर्थ में

पुरुष:एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथम पुरुष:जयेत् जयेताम्जयेयु:
मध्यम पुरुष:जये:जयेतम्जयेत
उत्तम पुरुष:जयेयम्जयेवजयेम
Jee dhatu ke Roop In Sanskrit

👉 इन्हें भी पढ़ें

  1. पठ् धातु के रुप
  2. खाद् धातु के रुप
  3. हस् धातु के रुप
  4. शक् धातु के रुप
  5. अस् धातु के रुप
  6. वद् धातु के रुप
  7. लिख् धातु के रुप
  8. शी धातु के रुप
  9. लभ् धातु के रुप
  10. रुच् धातु के रुप
  11. गम् धातु के रुप
  12. चर धातु के रुप

You Might Also Like

शतृ प्रत्यय in Sanskrit | शतृ प्रत्यय के उदाहरण

लता के शब्द रूप | Lata Shabd Roop in sanskrit

Ruch Dhatu Roop all Lakar || रुच् (रोच्) धातु रुप – संस्कृत

अवकाश हेतु प्रार्थना पत्र संस्कृत में | application in sanskrit

चलभाषित यन्त्रम् | मोबाइल फोन पर संस्कृत निबंध | Essay on Mobile Fone in Sanskrit

TAGGED:जि धातु रुपजी धातु के रुप
Share This Article
Facebook Whatsapp Whatsapp LinkedIn Telegram Email Copy Link
Previous Article दूरदर्शनम् पर संस्कृत निबंध दूरदर्शनम् पर संस्कृत निबंध | Essay on doordarshanam in Sanskrit
Next Article धेनु पर संस्कृत निबंध धेनु पर संस्कृत निबंध | Essay on Cow in Sanskrit

Follow US

Find US on Social Medias
2.7kLike
547Follow
1.9kSubscribe
1.2kFollow
Also Read
NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 2

NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 2 बिलसस्य वाणी न कदापि मे श्रुता

Class 10 Sanskrit Important Questions 2025 (With Answers) – रट लो ये प्रश्न!
Rajasthan Free Tablet Yojana 2026: नई लिस्ट जारी! इन छात्रों को मिलेंगे ₹18,000 वाले फ्री टेबलेट
Rajasthan Pension Yearly Verification 2026: 31 दिसंबर से पहले करें सत्यापन, वरना रुक जाएगी पेंशन!
Big Updates 2026: राजस्थान jan-aadhaar-kyc-update की नई डेडलाइन! नहीं किया यह काम तो बंद हो जाएगा राशन और पेंशन, अभी देखें लिस्ट

Find Us on Socials

Follow US
© SanskritDharaVahni. All Rights Reserved.
  • Home
  • NCERT Books
  • Half Yearly Exam
  • Syllabus
  • Web Story
adbanner
AdBlock Detected
Our site is an advertising supported site. Please whitelist to support our site.
Okay, I'll Whitelist
Welcome Back!

Sign in to your account

Username or Email Address
Password

Lost your password?