Sanskrit Dhara VahiniSanskrit Dhara VahiniSanskrit Dhara Vahini
Notification Show More
Font ResizerAa
  • Home
  • Class 12
  • Class 11
  • Class 10
  • Class 9
  • Class 8
  • Class 7
  • Class 6
  • Class 1-5
  • Grammar
    • Hindi Grammar
    • English Grammar
    • Sanskrit Vyakaran
  • Free Notes
Reading: Kt Pratyay in Sanskrit क्त प्रत्यय के उदाहरण
Share
Sanskrit Dhara VahiniSanskrit Dhara Vahini
Font ResizerAa
  • Home
  • Class 12
  • Class 11
  • Class 10
  • Class 9
  • Class 8
  • Class 7
  • Class 6
  • Class 1-5
  • Grammar
  • Free Notes
Search Class notes, paper ,important question..
  • Classes
    • Class 12
    • Class 11
    • Class 10
    • Class 9
    • Class 8
  • Grammar
    • English Grammar
    • Hindi Vyakaran
    • Sanskrit Vyakaran
Have an existing account? Sign In
Follow US
© 2022 Foxiz News Network. Ruby Design Company. All Rights Reserved.
Sanskrit Dhara Vahini > Sanskrit Vyakaran > Kt Pratyay in Sanskrit क्त प्रत्यय के उदाहरण
Sanskrit Vyakaran

Kt Pratyay in Sanskrit क्त प्रत्यय के उदाहरण

Share
3 Min Read
SHARE

Kt Pratyay संस्कृत में क्त प्रत्यय की परिभाषा,उदाहरण

आज हम इस ब्लॉग पोस्ट में कृत् प्रत्यय के भेद क्त प्रत्यय पर सम्पूर्ण जानकारी देंगे। क्त प्रत्यय का प्रयोग भूतकाल के अर्थ प्रकट करने के लिए धातुओं के साथ प्रयोग किया जाता है। क्त प्रत्यय से बनने वाले शब्द निष्ठा संज्ञा शब्द कहलाते हैं। संस्कृत में क्त प्रत्यय की परिभाषा, क्त प्रत्यय के उदाहरण और क्त प्रत्यय का प्रयोग कब व कहां किया जाता है। इस चर्चा करेंगे।

 क्त प्रत्यय

क्त प्रत्यय का परिचय
क्त प्रत्यय-जब किसी भी कार्य की समाप्ति होती है तब उसकी समाप्ति का बोध कराने के लिए धातु से क्त और क्तवतु प्रत्यय होते हैं। अर्थात् इन दोनों प्रत्ययों का प्रयोग भूतकाल अर्थ में होता है। ये दोनों प्रत्यय व्याकरणशास्त्र में ‘निष्ठा’ संज्ञा शब्द से कहे जाते हैं। ‘क्त’ प्रत्यय के प्रथम वर्ण की अर्थात् ‘क्’ की इत्संज्ञा और लोप होता है। केवल ‘त’ शेष रहता है। यह ‘क्त’ प्रत्यय धातु से भाववाच्य अथवा कर्मवाच्य में प्रयुक्त होता है। ‘क्त’ प्रत्ययान्त शब्दों के रूप पुल्लिंग में ‘राम’ के समान, स्त्रीलिंग में ‘रमा’ के समान और नपुंसकलिंग में ‘फल’ के समान चलते हैं।

क्त प्रत्यय का प्रयोग
किसी कार्य समाप्ति का ज्ञान कराने के लिए अर्थात भूतकाल के अर्थ में क्त प्रत्यय का प्रयोग होता है।

क्त प्रत्यय की पहचान

  1. क्त प्रत्यय का प्रयोग भूतकाल में किया जाता है।
  2. इससे बनने वाले शब्द निष्ठा संज्ञा होते हैं।
  3. इसके रुप तीनों लिंगों में चलते हैं।

धातुओं के अंत में जुड़े वर्ण (Short Tricks)

पुल्लिंग स्त्रीलिंगनपुंसकलिंग
त:तातम्
न:नानम्
ट:टाटम्
व:वावम्
क:काकम्
क्त प्रत्यय के उदाहरण

संस्कृत में क्त प्रत्यय के उदाहरण

धातुप्रत्ययपुल्लिंगस्त्रीलिंगनपुंसकलिंग
पठ्क्तपठित:पठितापठितम्
गम्क्तगत:गतागतम्
कथ्क्तकथित:कथिताकथितम्
कृक्तकृत:कृताकृतम्
आरभ्क्तआरब्ध:आरब्धाआरब्धम्
कम्प्क्तकम्पित:कम्पिताकम्पितम्
कुप्क्तकुपित:कुपिताकुपितम्
कृष्क्तकृष्ट:कृष्टाकृष्टम्
क्रीक्तक्रीत:क्रीताक्रीतम्
क्रीड्क्तक्रीडित:क्रीडिताक्रीडितम्
खाद्क्तखादित:खादिताखादितम्
ग्रह्क्तगृहीत:गृहीतागृहीतम्
चल्क्तचलित:चलिताचलितम्
चिन्त्क्तचिन्तित:चिन्तिताचिन्तितम्
चुर्क्तचोरित:चोरिताचोरितम्
जन्क्तजात:जाताजातम्
ज्ञाक्तज्ञात:ज्ञाताज्ञातम्
तप्क्ततप्त:तप्तातप्तम्
तृप्क्ततृप्त:तृप्तातृप्तम्
त्यज्क्तत्यक्त:त्यक्तात्यक्तम्
दण्ड्क्तदण्डित:दण्डितादण्डितम्
भुज्क्तभुक्त:भुक्ताभुक्तम्
याच्क्तयाचित:याचितायाचितम्
रक्ष्क्तरक्षित:रक्षितारक्षितम्
लभ्क्तलब्ध:लब्धालब्धम्
शिक्ष्क्तशिक्षित:शिक्षिताशिक्षितम्
शीक्तशयित:शयिताशयितम्
शुभ्क्तशोभित:शोभिताशोभितम्
स्तुक्तस्तुतस्तुतास्तुतम्
क्त प्रत्यय के उदाहरण

👉इन्हें भी देखें या पढे

  1. प्रत्ययज्ञानम्
  2. क्त्वा
  3. तुमुन्
  4. ल्यप्
  5. तव्यत्
  6. शानच्
  7. तमप्
  8. तरप्
  9. शतृ

You Might Also Like

दृश्/पश्य (देखना) धातु रुप – Drash Dhatu Roop in Sanskrit

राम शब्द रूप / Ram Shabd roop

प्रत्यय ज्ञानम् |प्रत्यय in Sanskrit

चरित्र प्रमाण पत्र | Charitra praman ptra par prarthana ptra Sanskrit mein

Essay on Himalay in Sanskrit

TAGGED:Kt Pratyay in Sanskritक्त प्रत्यय के उदाहरण
Share This Article
Facebook Whatsapp Whatsapp LinkedIn Telegram Email Copy Link
Previous Article Dextroac SYRUP Dextroac Syrup : उपयोग, खुराक, दुष्प्रभाव, लाभ
Next Article कब्ज कब्ज का घरेलू उपचार | आयुर्वेदिक उपचार | कब्ज का ईलाज

Follow US

Find US on Social Medias
2.7kLike
547Follow
1.9kSubscribe
1.2kFollow
Also Read
Class 7 Sanskrit Deepakam solutions

NCERT Class 7 Sanskrit Deepakam solutions

Class 7 Sanskrit Chapter 1 Vande Bharat Mataram वन्दे भारतमातरम् Questions answers
विद्या संबल योजना 2026: राजस्थान में गेस्ट फैकल्टी भर्ती, योग्यता, आवेदन फॉर्म, चयन प्रक्रिया और मानदेय की पूरी जानकारी
Rajasthan Free Laptop Yojana 2026: नई लिस्ट जारी! इन छात्रों को मिलेंगे ₹48,000 वाले फ्री लैपटॉप
NCERT Solutions Class 8 Sanskrit Chapter 2 बिलसस्य वाणी न कदापि मे श्रुता

Find Us on Socials

Follow US
© SanskritDharaVahni. All Rights Reserved.
  • Home
  • NCERT Books
  • Half Yearly Exam
  • Syllabus
  • Web Story
adbanner
AdBlock Detected
Our site is an advertising supported site. Please whitelist to support our site.
Okay, I'll Whitelist
Welcome Back!

Sign in to your account

Username or Email Address
Password

Lost your password?